Toán 6 · Chương V. Tính đối xứng của hình phẳng trong tự nhiên · Ôn Bài 21 – 22 · Bài cuối học kì I · Kết nối tri thức với cuộc sống
Bài ôn tương tác Sơ đồ cả chương · năm trạm: tìm trục, tìm tâm, vẽ nửa còn lại (trục đứng, trục chéo), đối xứng quanh em Bài tập 5.17–5.20 chỉ có gợi ý, không có đáp ánTrục đối xứng: tím, nét gạch – chấm (chỉ vẽ sau khi em tìm ra) · đường gấp thử: xám, nét đứt · tâm đối xứng O: chấm vàng như đinh ghim · viền xanh nét đứt: chỗ cũ của hình trước khi quay · cam: phần thò ra, bị lệch — khi gấp cũng như khi quay · trên giấy kẻ ô, đường d màu đỏ. Lựa chọn đang chờ chấm có khung xám.
(…) Có một đường thẳng d chia hình thành hai phần mà nếu "gấp" hình theo đường thẳng d thì hai phần đó "chồng khít" lên nhau. Những hình như thế gọi là hình có trục đối xứng và đường thẳng d là trục đối xứng của hình.
• Mỗi đường thẳng đi qua tâm là một trục đối xứng của hình tròn.
• Mỗi đường chéo là một trục đối xứng của hình thoi.
• Mỗi đường thẳng đi qua trung điểm hai cạnh đối diện là một trục đối xứng của hình chữ nhật.
Pi (SGK): Mỗi hình có thể có nhiều trục đối xứng.
Hay sai: chỉ thử gấp theo đường đứng, đường ngang — quên trục nằm chéo · vẽ nửa kia bằng cách chép rồi dời sang (không soi gương).
(…) Mỗi hình có một điểm O, mà khi quay hình đó xung quanh điểm O đúng một nửa vòng thì hình thu được "chồng khít" với chính nó ở vị trí ban đầu (trước khi quay). Những hình như thế được gọi là hình có tâm đối xứng và điểm O được gọi là tâm đối xứng của hình.
• Tâm đối xứng của hình bình hành, hình thoi, hình vuông, hình chữ nhật là giao điểm của hai đường chéo.
• Tâm đối xứng của hình lục giác đều là giao điểm của các đường chéo chính.
Pi (SGK): Có những hình có tâm đối xứng và có nhiều trục đối xứng. Cũng có hình không có tâm đối xứng như hình tam giác đều, …
Hay sai: thấy các cánh «xếp quanh một điểm» là nói có tâm — phải quay nửa vòng: mỗi phần rơi đúng vào chỗ một phần giống hệt nó · quay mà làm thành lật gương.
| Trục đối xứng | Tâm đối xứng | |
|---|---|---|
| Là | một đường thẳng | một điểm |
| Thử bằng | gấp hình theo đường ấy (hình bị lật) | ghim ở điểm ấy, quay nửa vòng (hình không bị lật) |
| Đạt khi | hai phần chồng khít lên nhau | hình mới chồng khít chỗ cũ |
| Vẽ phần còn lại | soi gương qua d: cách d bằng nhau, ở hai phía | từ O đi ngần ấy ô, ngược chiều cả hai |
Nhớ: có trục chưa chắc có tâm, có tâm chưa chắc có trục — phải thử từng phép.
Bấm chọn mọi câu đúng rồi bấm Kiểm tra. Nghi ngờ câu nào thì tưởng tượng gấp hoặc quay hình đó.
Bốn trạm đầu là bốn dạng của Bài tập cuối chương; trạm 5 đi tìm đối xứng quanh em. Làm xong mọi hoạt động của một trạm, huy hiệu của trạm ấy sáng lên. Trạm 1 có thêm một thử thách ★ cho ai muốn thử sức.
① Xoay đường gấp (nét đứt) bằng ↺ ↻, bấm «Gấp theo đường này». Chỗ nào hai phần chồng khít thì bấm «📌 Đây là một trục đối xứng». Nghĩ là đã tìm đủ thì bấm «Em tìm đủ rồi».
② Chữ L này có tâm đối xứng không?
Kiểm lại bằng máy ghim – quay:
Thử thách thêm của Trạm 1 — vượt qua là sổ huy hiệu có thêm ★. Tìm mọi trục của ngôi sao (mỗi nấc xoay là một góc nhỏ — xoay cho hết nửa vòng), rồi trả lời câu về tâm.
① Tìm đủ các trục như Hoạt động 2.
② Ngôi sao năm cánh có tâm đối xứng không?
Mọi chiếc chong chóng đều có các cánh xếp quanh một điểm — nhưng thế chưa đủ để có tâm. Ghim ở điểm các cánh gặp nhau, quay nửa vòng trong đầu: mỗi cánh có rơi đúng vào chỗ một cánh giống hệt nó không? Rồi thử gấp. Chọn đủ năm chiếc rồi bấm Kiểm tra.
① Bấm các giao điểm của lưới để chấm những đỉnh của nửa bên phải (tai, má, cằm), rồi Kiểm tra. Mẹo: mỗi đỉnh cách d bao nhiêu ô thì đỉnh tương ứng bên kia cũng cách d bấy nhiêu ô, trên cùng một hàng.
② Như Bài tập 5.19, ta còn vẽ thêm hoạ tiết. Mắt trái của mèo nằm bên trái d 2 ô. Mắt phải chấm ở đâu?
① Đường d đi chéo qua các góc ô. Từ một đỉnh của lá, muốn đi tới d theo đường vuông góc với d, em đi theo hướng nào trên giấy kẻ ô?
🔒 Giấy kẻ ô mở ra khi em trả lời đúng câu ①.
② Chấm những đỉnh của nửa lá bên kia d, rồi Kiểm tra. Mỗi đỉnh: đi theo đường chéo ô tới d, đếm mấy bước chéo, đi tiếp đúng ngần ấy bước.
Gấp tờ giấy theo d thì nửa lá lật sang đúng chỗ những điểm em chấm — như khi gấp chiếc lá thật theo gân giữa.
Mỗi hình chọn một loại rồi bấm Kiểm tra. Nhìn từng chi tiết nhỏ (sợi lạt, lỗ vuông, ngôi sao), không chỉ dáng chung.
Em làm vào vở. Nút «Gợi ý» chỉ nhắc cách nghĩ và trạm luyện tương ứng, không có đáp số. Hình ở đây cô vẽ lại cho dễ nhìn — em đối chiếu hình trong SGK trang 110.
5.17. Em hãy vẽ các hình dưới đây vào giấy kẻ ô vuông rồi chỉ ra tất cả các trục đối xứng của chúng (nếu có).
5.18. Hình nào dưới đây là hình có tâm đối xứng?
5.19. VẼ MẶT CƯỜI. Vẽ các hình sau vào vở và vẽ thêm hoạ tiết để được hình mặt cười nhận đường thẳng d cho trước là trục đối xứng.
5.20. VẼ CHIẾC LÁ. Vẽ hình bên vào giấy kẻ ô vuông rồi vẽ thêm và trang trí để được hình chiếc lá nhận đường thẳng d là trục đối xứng.
Bốn câu nhỏ, hình khác với bài tập. Đúng cả bốn câu thì sang làm Bài tập 5.17 – 5.20.
① Hình thoi (không phải hình vuông) có mấy trục đối xứng?
② Một hình tròn có một chấm nhỏ nằm lệch khỏi tâm. Hình đó
③ Đường d thẳng đứng. Điểm A ở bên trái d 3 ô. Điểm tương ứng với A (để d là trục) ở
④ Đường d đi chéo qua các góc ô. Từ điểm B, đi 2 bước theo đường chéo ô vuông (vuông góc với d) thì tới d. Điểm tương ứng với B:
| Lỗi | Sai | Đúng |
|---|---|---|
| Chỉ thử gấp theo đường đứng, đường ngang | chữ L hai nhánh bằng nhau «không có trục» | thử cả đường chéo: gấp qua góc chữ L thì chồng khít — một trục |
| Các cánh xếp quanh một điểm là «có tâm» | chong chóng có một cánh ngắn có tâm | quay nửa vòng: cánh ngắn rơi vào chỗ cánh dài — không có tâm |
| Có tâm thì nghĩ là có trục | chong chóng sáu cánh xoắn có trục | cánh xoắn lệch, gấp không chồng khít — chỉ có tâm |
| Hình đẹp, cân đối là có tâm | Khuê Văn Các có tâm | quay nửa vòng thì mái chổng xuống — chỉ có trục |
| Vẽ nửa kia bằng cách chép rồi dời sang | tai mèo sát d lại vẽ xa d | soi gương: sát d thì vẫn sát d |
| Trục chéo mà lật theo hàng ngang | lật chiếc lá qua một đường thẳng đứng | đi theo đường chéo ô vuông, vuông góc với d |
| Hoạ tiết vẽ lệch hàng | mắt phải thấp hơn mắt trái | cùng hàng, cách d bằng nhau |