Ôn tập học kì II

• A1. Thánh Gióng – truyền thuyết; Cây khế – truyện cổ tích; Hai loại khác biệt – văn bản nghị luận; Nhà thơ Lò Ngân Sủn – người con của núi – văn bản nghị luận văn học; Ai ơi mồng 9 tháng 4 – văn bản thông tin thuật lại một sự kiện.
• A2. Văn bản văn học: câu 1 (Thánh Gióng), câu 4 (bài thơ Trái Đất), câu 7 (Sọ Dừa). Văn bản nghị luận: câu 3 (Xem người ta kìa!), câu 6 (Tiếng cười không muốn nghe), câu 8 (Hai loại khác biệt). Văn bản thông tin: câu 2 (Trái Đất – cái nôi của sự sống), câu 5 và câu 9 (Ai ơi mồng 9 tháng 4). Tự kiểm tra: 3 + 3 + 3 = 9 câu.
• Danh sách (câu 1, phần đầu). Học kì II có bốn thể loại, loại văn bản chính:
  • Truyền thuyết (Bài 6): Thánh Gióng, Sơn Tinh, Thuỷ Tinh; Thực hành đọc Bánh chưng, bánh giầy.
  • Truyện cổ tích (Bài 7): Thạch Sanh, Cây khế, Vua chích choè; Thực hành đọc Sọ Dừa.
  • Văn bản nghị luận (Bài 8): Xem người ta kìa!, Hai loại khác biệt; Thực hành đọc Tiếng cười không muốn nghe. Bài 10 có văn bản nghị luận văn học — "một loại của văn nghị luận": Nhà thơ Lò Ngân Sủn – người con của núi.
  • Văn bản thông tin: Bài 6 có văn bản thông tin thuật lại một sự kiện Ai ơi mồng 9 tháng 4; Bài 9 có Trái Đất – cái nôi của sự sống, Các loài chung sống với nhau như thế nào?, Thực hành đọc Sinh vật trên Trái Đất được hình thành như thế nào?.
  • Hai văn bản văn học đọc cùng chủ điểm: truyện Bài tập làm văn (Bài 8) và bài thơ Trái Đất (Bài 9).
• Phần "chọn một văn bản mà em yêu thích" không có đáp án chung — em chọn ở ba chặng tiếp theo.

• B1. Câu "Bấy giờ, có giặc Ân đến xâm phạm bờ cõi nước ta." — chuyện chống giặc ngoại xâm, ít nhiều liên quan đến lịch sử. Câu chú bé vươn vai là yếu tố kì ảo; câu hai ông bà ao ước có con là mong ước đời thường.
• B2. Xác định, gắn với lịch sử: đời Hùng Vương thứ sáu, ở làng Phù Đổng, Hùng Vương thứ mười tám, Hùng Vương lúc về già. Không xác định: Ngày xưa, Ngày xửa ngày xưa, ở một nhà kia, Nhà vua nọ. Để trống các cụm chỉ nhân vật (hai vợ chồng ông lão nhà nghèo, một người con gái, hai mươi người con trai, một chàng trai nghèo, hai anh em).
• B3. Chính diện: Thạch Sanh, Sọ Dừa, người em. Phản diện: Lý Thông, hai cô chị, người anh. Tự kiểm tra: 3 + 3 = 6.
• Bảng so sánh. Hướng điền (em dùng chữ của mình, kèm một chi tiết): Nhân vật — truyền thuyết: người anh hùng, đối mặt với thử thách của cả cộng đồng; cổ tích: nhiều kiểu người, chia hai tuyến chính diện – phản diện. Cốt truyện — truyền thuyết: kể theo mạch tuyến tính, thường ba phần (hoàn cảnh xuất hiện và thân thế; chiến công phi thường; kết cục); cổ tích: kể theo trật tự thời gian tuyến tính, rõ quan hệ nhân quả, thường là xung đột trong gia đình, xã hội. Lời kể — truyền thuyết: cô đọng, trang trọng, ngợi ca, có chi tiết làm người nghe tin là chuyện có thật (Hiện nay, vẫn còn đền thờ ở làng Phù Đổng…); cổ tích: mở đầu bằng thời gian, không gian không xác định. Yếu tố kì ảo — cả hai đều có; truyền thuyết dùng để tôn vinh, lí tưởng hoá người anh hùng; cổ tích thường gắn với ước mơ đổi đời, lẽ công bằng. Chủ đề — em tự nêu theo truyện em chọn.
• Văn bản em chọn: không có đáp án chung. Câu trả lời tốt nêu một đặc điểm (chữ của SGK) và một chi tiết của đúng truyện ấy.

• C1. Xem người ta kìa! – giữ cái riêng và tôn trọng cái riêng của người khác; Hai loại khác biệt – gây chú ý bằng trò kì quặc thì dễ, làm việc đáng nể phục mới đáng để ý; Tiếng cười không muốn nghe – không nên chê bai, chế giễu người khác; Nhà thơ Lò Ngân Sủn – người con của núi – điều đã nuôi dưỡng vẻ đẹp thơ của một tác giả.
• C2. Lí lẽ — câu (2) giải thích vì sao nên trồng cây.
• C3. Bằng chứng — một việc có thật lấy từ thực tế đời sống. Câu (1) là ý kiến của người viết.
• C4, C5. Lí lẽ: C4 đoạn 1, 3; C5 đoạn 1, 3 — nhận xét của người viết về nhà thơ và thơ ông. Bằng chứng: C4 đoạn 2, 4; C5 đoạn 2 — ba đoạn thơ lấy từ chính tác phẩm của Lò Ngân Sủn, đúng như hộp 📌: "Bằng chứng thường được lấy từ tác phẩm văn học". Tự kiểm tra: 4 lí lẽ + 3 bằng chứng = 7 đoạn.
• Văn bản em chọn: không có đáp án chung. Câu trả lời tốt nêu đúng vấn đề, chép một lí lẽ và một bằng chứng từ văn bản, và nói được bằng chứng ấy chứng minh cho lí lẽ nào.

• D1. Theo các ngày, từ lúc chuẩn bị đến lúc vào chính hội — trình tự thời gian, đúng như hộp 📌 Bài 6.
• D2. Theo trật tự thời gian: đoạn 1 (mồng 10, ngày 11, ngày 12). Theo quan hệ nhân quả: đoạn 2 (đại dương thành túi chứa rác thải nhựa → sinh vật biển chết dần, chết mòn), đoạn 3 (nước hoà tan những phân tử → sự sống nảy nở; chữ "dẫn đến" nối hai vế). Cả hai đoạn nhân quả đều nêu nguyên nhân trước, kết quả sau.
• D3. Trang sách giới thiệu các hành tinh — phối hợp chữ với ảnh chụp, biểu đồ.
• Văn bản em chọn: không có đáp án chung. Câu trả lời tốt gọi đúng cách triển khai và dẫn được một chi tiết của văn bản ấy.

• Không có đáp án chung — mỗi em tâm đắc một điều khác nhau. Bài tốt: nêu được điều tâm đắc rõ ràng, có chi tiết của văn bản làm căn cứ (chép đúng chữ nếu trích), và có một câu nói về chính em.
• Một hướng làm: Thánh Gióng — điều tâm đắc có thể là cả làng góp gạo nuôi chú bé; chi tiết "Bà con hàng xóm cũng vui lòng gom góp gạo thóc để nuôi chú bé, vì ai cũng mong chú bé giết giặc, cứu nước."; liên hệ: việc chung của lớp cần cả lớp góp sức. Đây là một hướng, không phải bài mẫu — em viết bằng văn bản và lời của em.
• Lỗi hay gặp: chỉ kể lại cốt truyện mà không nói điều mình tâm đắc; nêu cảm nghĩ chung chung mà không dẫn chi tiết nào.

• W1. Hội khoẻ Phù Đổng – thuyết minh thuật lại một sự kiện; nhập vai chim thần – đóng vai nhân vật kể lại truyện cổ tích; bạn chê vóc dáng – trình bày ý kiến về một hiện tượng (vấn đề); ghi lại buổi bàn kế hoạch – biên bản; vẽ ý chính thành hình và mũi tên – tóm tắt bằng sơ đồ; Dế Mèn phiêu lưu kí – trình bày ý kiến về hiện tượng đời sống gợi ra từ cuốn sách.
• W2. Thuyết minh thuật lại một sự kiện: dòng 1, 4, 7. Đóng vai nhân vật kể lại một truyện cổ tích: dòng 2, 5, 8. Trình bày ý kiến về một hiện tượng (vấn đề): dòng 3, 6, 9. Tự kiểm tra: 3 + 3 + 3 = 9.
• W3. Xác định nội dung cốt lõi → chọn từ khoá → xác định mối liên hệ giữa các từ khoá → vẽ hình chứa từ khoá → sắp xếp các hình → vẽ đường nối.
• Câu a — Mục đích (chép ô Mục đích viết của SGK):
  • Thuyết minh thuật lại một sự kiện (Bài 6): "Cung cấp thông tin xác thực, đầy đủ, mới mẻ, hữu ích cho người đọc về sự kiện."
  • Đóng vai nhân vật kể lại một truyện cổ tích (Bài 7): "Kể lại truyện cổ tích một cách sáng tạo, sinh động, hấp dẫn để truyền đạt được nội dung cơ bản của câu chuyện dưới một hình thức mới."
  • Trình bày ý kiến về một hiện tượng (vấn đề) (Bài 8): "Thuyết phục người đọc về ý kiến của em trước một hiện tượng (vấn đề) gần gũi trong đời sống."
  • Biên bản (Bài 9, A): "Ghi chép trung thực nội dung, diễn biến của cuộc họp, cuộc thảo luận nhằm xây dựng hồ sơ đáng tin cậy về cuộc họp, cuộc thảo luận đó."
  • Trình bày ý kiến về một hiện tượng đời sống gợi ra từ cuốn sách (Bài 10): "Trình bày ý kiến để chia sẻ về hiện tượng đời sống được gợi ra từ cuốn sách."
  • Tóm tắt bằng sơ đồ (Bài 9, B): SGK không in ô Mục đích viết; phần giới thiệu nói việc này giúp "nắm bắt nhanh những thông tin chủ yếu của văn bản, bao quát tốt mối quan hệ giữa các bộ phận (các đoạn) trong văn bản".
• Câu b — Yêu cầu (chép hộp 📌 của SGK):

Bài 6:

Bài 7:

Bài 8:

Bài 9, A:

Bài 9, B:

Bài 10:

• Câu c — Các bước. Mọi bài văn: Trước khi viết (lựa chọn đề tài → tìm ý → lập dàn ý; Bài 7 thay bằng chọn ngôi kể và đại từ → chọn lời kể → ghi nội dung chính → lập dàn ý) → Viết bài (bám dàn ý) → Chỉnh sửa bài viết (theo bảng của SGK). Biên bản: Trước khi viết (hình dung cuộc họp, xác định tên gọi biên bản) → Viết biên bản (mở đầu đúng thể thức, phần chính đánh số rõ ràng, kết luận, thời gian kết thúc, người kí) → Chỉnh sửa biên bản. Tóm tắt bằng sơ đồ: như W3, rồi Chỉnh sửa.
• Câu d, e: không có đáp án chung. Đề tài tốt là chuyện em thật sự biết, thật sự quan tâm. Kinh nghiệm tốt là một điều cụ thể (ví dụ của cô: em hay quên nêu bối cảnh ở mở bài; lập dàn ý trước giúp em không bỏ sót ý), không phải câu chung chung.

• N1. Kể lại một câu chuyện: Chuyện kể về những người anh hùng (kể lại một truyền thuyết), Thế giới cổ tích (kể lại một truyện cổ tích bằng lời một nhân vật). Trình bày, trao đổi ý kiến: Khác biệt và gần gũi (trình bày ý kiến về một hiện tượng (vấn đề) đời sống), Trái Đất – ngôi nhà chung (thảo luận về giải pháp khắc phục nạn ô nhiễm môi trường), Cuốn sách tôi yêu (trình bày ý kiến về một vấn đề trong đời sống được gợi ra từ cuốn sách đã đọc; bài này còn có giới thiệu sản phẩm minh hoạ sách).
• Bảng — mục đích nói (chép ô Mục đích nói của SGK):
  • Bài 6: "Kể lại một truyền thuyết, giúp người nghe hiểu được cốt truyện và ý nghĩa của truyện."
  • Bài 7: "Kể lại một truyện cổ tích bằng lời của một nhân vật trong truyện, giúp người nghe hiểu được cốt truyện và nhân vật mà em đóng vai."
  • Bài 8: "Thuyết phục người nghe về ý kiến của em trước một hiện tượng (vấn đề) trong đời sống."
  • Bài 9: "Chia sẻ mối quan tâm chung về giải pháp khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường."
  • Bài 10: "Chia sẻ để mọi người hiểu rõ hơn về vấn đề đời sống được gợi ra từ cuốn sách đã đọc."
• Giống và khác (lời cô): Giống — cả năm đều hướng tới người nghe, muốn người nghe tiếp nhận đúng và đủ điều em muốn truyền đạt. Khác — Bài 6, 7 kể chuyện để người nghe hiểu cốt truyện (Bài 6 thêm ý nghĩa của truyện, Bài 7 thêm nhân vật em đóng vai); Bài 8 thuyết phục người nghe đồng ý với ý kiến của em; Bài 9 cùng chia sẻ để tìm giải pháp chung; Bài 10 chia sẻ về một vấn đề đời sống mà cuốn sách gợi ra. Câu trả lời tốt nêu được cả giống lẫn khác, dẫn ít nhất hai bài.
• N2. Người nghe: dòng 1 (Bài 8), 3 (Bài 9), 5 (Bài 6). Người nói: dòng 2 (Bài 6), 4 (Bài 8), 6 (Bài 9).

• V1. Dấu chấm phẩy — mỗi bộ phận đã có dấu phẩy bên trong, chuỗi liệt kê phức tạp.
• V2. Dấu phẩy — mỗi bộ phận chỉ là một từ, chuỗi liệt kê đơn giản.
• V3. giả – người, kẻ; thuỷ – nước; gia – nhà; cổ – xưa, cũ; cư – ở, sinh sống ở một nơi nào đó; tinh – thần linh, yêu quái.
• V4. Ba lần "Ai chẳng muốn".
• V5. Thời gian: Bấy giờ (1), Trong chớp mắt (2), hiện nay (7). Địa điểm: Trên Trái Đất (3), Ở Xuân Tảo (7). Mục đích: Để giành giật (4), Để đổi vị, đổi kiểu (6). Nguyên nhân: Nhờ nước (5). Để trống: giặc Ân, người anh, con người, họ, sự sống trên Trái Đất, ông, đền thờ Thánh Gióng — những cụm chỉ người, vật làm chủ sự việc trong câu, không phải trạng ngữ.
• V6. Quan sát.
• V7. Câu có "family", "movie".
• Bảng tóm tắt — hướng điền cột giữa (chép chữ SGK khi có thể):
  • Chuyện kể về những người anh hùng (Bài 6): dấu chấm phẩy (dòng mẫu SGK); nghĩa của từ ngữ (yếu tố giả, thuỷ; thành ngữ hô mưa gọi gió, oán nặng thù sâu); từ ghép và từ láy; cụm động từ, cụm tính từ; biện pháp tu từ so sánh (lớn nhanh như thổi, chết như ngả rạ), điệp ngữ.
  • Thế giới cổ tích (Bài 7): nghĩa của từ ngữ — suy đoán nghĩa dựa vào nghĩa của các yếu tố tạo nên từ (gia tài) hoặc dựa vào những từ ngữ xung quanh (hậu đậu đối lập với khéo léo); thành ngữ niêu cơm Thạch Sanh; biện pháp tu từ điệp ngữ (ăn mãi, ăn mãi; bay mãi, bay mãi).
  • Khác biệt và gần gũi (Bài 8): trạng ngữ; lựa chọn từ ngữ, lựa chọn cấu trúc câu (ví dụ noi gương, Càng… càng); nghĩa của thành ngữ.
  • Trái Đất – ngôi nhà chung (Bài 9): văn bản và đoạn văn; từ mượn và hiện tượng vay mượn từ. Hai định nghĩa của Bài 9:

• Cột cuối (vế sau câu 4): không có đáp án chung. Câu trả lời tốt nêu một việc cụ thể, ví dụ: biết đoán nghĩa yếu tố Hán Việt giúp em hiểu thuỷ đình khi đọc Ai ơi mồng 9 tháng 4; biết trạng ngữ giúp em viết bài thuyết minh thuật lại sự kiện có mốc thời gian, địa điểm rõ ràng; biết lựa chọn từ ngữ giúp em nói, viết đúng ý hơn.

• E1. Truyện cổ tích — nhân vật bình thường, số phận khác thường; có chi tiết kì ảo; không gắn với sự kiện lịch sử.
• E2. Người kể giấu mình — ngôi thứ ba.
• E3. Một hôm.
• E4. Véo von — lặp vần. Trong đoạn còn hai từ láy nữa: rón rén, lăn lóc.
• Đoạn văn: không có đáp án chung — cô không viết mẫu, em tự viết. Đoạn đạt khi qua đủ năm dòng của bảng tự kiểm tra. Lỗi hay gặp: kể lại cả đoạn trích thay vì nêu cảm nghĩ; viết thành hai, ba đoạn; quên trạng ngữ (một cách thêm dễ: mở câu bằng Mỗi ngày, Trên đồi, Vì thương Sọ Dừa…).